Wikia

2.804 Pages

Het Huis te Peize (ook wel geschreven als Huys te Peijse) was een burcht die in vroeger tijd midden in het dorp Peize stond.

Vroege geschiedenis Edit

De eerste vermelding van Peize en 'Het Huys' is in documenten uit 1178 waarin het omschreven wordt als bewoond door de Ridders van Pedeze. Als bewoners worden genoemd Lammert, Adolf, Hendrik, Menze en Rudolf.

In 1228 wordt het versterkt door de leenheer, de eigenaar, de Bisschop van Utrecht.

Tijdens de twisten tussen de geslachten Groenenberg en Gelkinge wordt Het Huys in 1241 door laatstgenoemden verwoest. Dit wordt in 1251 nog eens herhaald door de Fivelgoërs tijdens hun twisten met de Hunsingoërs. Hierbij wordt Adolf van Peize gevangen genomen. Diens zonen verwoesten in 1266 het kasteel van Rutger in Eelde. De zonen van Adolf worden hierna vermoord door de zonen van Rutger.

Rudolf en Folker vluchten, vermelding van nazaten van hen vinden we elders tussen 1352 en 1372. In Peize is het riddergeslacht Van Peize echter verdwenen.

In 1382 verwerft Roelof Polman uit Ruinen het goed met huis en hofsteden. Van hem zijn verder geen gegevens bekend. Ruim een eeuw later is dit goed in handen van het geslacht Lewe.

Het tweede 'Huys' en zijn bewoners/eigenaren Edit

Tussen 1511 en 1529 bouwt Wigbolt Lewe een nieuw Huys op de 'borgklip' van het verwoeste 'Huys te Peijse'. Hij is tevens eigenaar van het andere adelijke huis in Peize: Ter Hansouwe. Hij is gehuwd met Wopke ten Grave. Na hun dood erft dochter Oede Lewe Ter Hansouwe terwijl de oudste zoon Joost Lewe 'Het Huys' erft.

Joost Lewe vlucht in 1582 voor het Staatse Leger naar Groningen waarna dat leger als bestraffing het schathuis afbrand.

Zijn zoon Wigbolt bewoont het Huys samen met zijn echtgenote Wennegien Sickinge.

Wigbolts dochter Margaretha Lewe bewoont het Huys met haar echtgenoot Adolf Ripperda, afkomstig uit een oud Ommelander geslacht.

In 1632 wordt zoon Wigbolt Ripperda eigenaar/bewoner. Hij huwt in 1646 met zijn dienstmaagd -en dus niet van adel- Catharina Beckers, waarmee hun -eerder geboren- dochter Margaretha wordt gewettigd.

Deze dochter huwt in 1652 met Bartholomeus de Coninck, afkomstig uit een Utrechts geslacht.

Zoon Alexander Wigbolt de Coninck wordt door zijn familie verstoten wegens een huwelijk beneden zijn stand. Vanaf 1685 wordt zijn broer Justus de volgende 'Heer van Peize'.

Justus is gehuwd met Abelina van den Clooster. De gevelsteen met hun beider familiewapens is te zien in het huis Brinkweg 2.

Justus wordt in 1720 door aankoop eigenaar van de Havezathe Mensinge in Roden en noemt zich daarna Heer van Peise en Mensinga.

Zijn zoon Justus Zeino Abel de Coninck is gehuwd met Barbara Elizabeth van Schratenbach. Na zijn dood 1742 staat het huis mogelijk enige jaren leeg of wordt verhuurd.

Justus Bartholomeus de Coninck bewoonde de Havezathe vanaf 1748. Hij is gehuwd met Theotaarda Suffrida van Unia en dit huwelijk blijft kinderloos.

Bij de dood van de Douarriere De Coninck in 1795 gaat het Huys over naar de familie Kymmell. Toevallig in datzelfde jaar verliest het Huys zijn adelijke status door het opheffen van privileges als gevolg van het uitroepen van de Bataafse Republiek door de Franse overheersers.

De erven Kymmell verkopen het Huys in datzelfde jaar aan Jan Louis Trip te Wageningen. Aan de adelijke bewoning van de Havezathe 'Het Huys te Peijse' is hiermee een einde gekomen.

Trip bewoont het Huis tot 1797 en verkoopt het dan aan Otto Ernst Graaf van Limburg Stirum. In 1803 wordt het Huis publiek geveild. Eigenaar wordt schulte Jan Willinge. Hij bewoont het Huis vanaf 1804 samen met zijn vrouwRoelfien Vorenkamp.

Na het overlijden van haar echtgenoot in 1806 hertrouwd Roelfien eind 1806 met timmerman Geert Kemkers. Het Huis raakt daarna steeds verder in verval. Het staat nog vermeld op een Franse geniekaart uit 1812. In de jaren daarna, in ieder geval voor 1818, wordt het Huis door Geert Kemkers afgebroken. De vrijkomende materialen worden onder meer gebruikt voor het huis dat nu aan de Brinkweg 2 staat. De oude gevelsteen is in dit nieuwe huis verwerkt.

Er zijn meer kenmerken in dit huis (Brinkweg 2) die herinneren aan 'Het Huys': de grote stenen (kloosterstenen), de tot de dakgoot doorlopende smalle ramen en de -al eerder genoemde- 'alliantiesteen'.

Geert Kemkers verkoopt zijn bezit in 1833 maar er is dan al lang geen sprake meer van de oude 'Havezathe'.

Archeologisch onderzoek Edit

In 1959 laat de burgemeester van Peize een onderzoek doen door het B.A.I. onder leiding van Professor Waterbolk. Doel is de exacte ligging van de oude Havezathe vast te stellen. Een indicatie daarvoor wordt gegeven door een luchtfoto waarop verkleuringen te zien zijn in het weiland.

Er worden proefgreppels gegraven waarbij resten van de fundering worden gevonden alsmede enkele voorwerpen. Hiervan zijn een rapport, een overzichtstekening en enkele foto's gemaakt.

Een aantal onderzoeken gedurende de afgelopen jaren hebben de contouren van de oude burcht prijsgegeven en tevens zijn er bij die gelegenheid een aantal oude voorwerpen opgegraven. De Historische Vereniging Pezie/Peize werkt aan een mogelijkheid om deze permanent ten toon te stellen. Daarvoor is een vitrinekast beschikbaar, verkregen door een subsidie van het 'Prins Bernhard Cultuur Fonds' welke in 2003 beschikbaar is gesteld. De vitrinekast is in 2004 aangeschaft en geplaatst in de bibliotheek Peize.

Het schilderij van Collenius Edit

Het huis komt voor op een schilderij, toegeschreven aan Herman Collenius, en gemaakt rond 1710.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Around Wikia's network

Random Wiki